De definities
Beide begrippen staan in bijlage I van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). De regels voor vergunningsvrij bouwen in het omgevingsplan (de bruidsschat) gebruiken dezelfde definities.
Hoofdgebouw (bijlage I Bbl)
“Gebouw, of bouwkundig en functioneel te onderscheiden gedeelte daarvan, dat noodzakelijk is voor het verrichten van andere activiteiten dan bouwactiviteiten die op grond van het omgevingsplan of een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit op het perceel zijn toegestaan en, als meer gebouwen op het perceel aanwezig zijn, gelet op die toegestane activiteiten het belangrijkst is.”
Bijbehorend bouwwerk (bijlage I Bbl)
“Uitbreiding van een hoofdgebouw of functioneel met een zich op hetzelfde perceel bevindend hoofdgebouw verbonden, daar wel of niet tegen aangebouwd gebouw, of ander bouwwerk, met een dak.”
Wat is een hoofdgebouw?
Bij een gewoon woonperceel is het hoofdgebouw de woning. De definitie is algemener, omdat hij ook moet werken voor een boerderij, een bedrijfspand of een perceel met meerdere gebouwen. Er zitten drie toetsen in:
- het gebouw is nodig voor wat er op het perceel mag gebeuren volgens het omgevingsplan, zoals wonen;
- het kan ook een deel van een gebouw zijn, als dat deel bouwkundig en functioneel te onderscheiden is;
- staan er meer gebouwen op het perceel, dan is het hoofdgebouw het gebouw dat gelet op dat gebruik het belangrijkst is.
Bij woningen draait het meestal om de tweede toets. Een woning met een aangebouwde garage is bouwkundig vaak één geheel, maar de garage is van buiten herkenbaar als apart bouwdeel en wordt niet gebruikt om te wonen. Dan hoort de garage niet bij het hoofdgebouw, maar is het een bijbehorend bouwwerk.
Wat is een bijbehorend bouwwerk?
Een bijbehorend bouwwerk is alles met een dak dat bij het hoofdgebouw hoort, maar zelf niet het hoofdgebouw is. De definitie dekt twee soorten:
- een uitbreiding van het hoofdgebouw, zoals een aanbouw, uitbouw of serre;
- een gebouw of ander bouwwerk dat functioneel met het hoofdgebouw verbonden is, aangebouwd of vrijstaand, zoals een schuur, tuinhuis, garage, carport of overkapping.
Het moet wel een dak hebben. Een schutting, zwembad of vlaggenmast is dus geen bijbehorend bouwwerk; daarvoor gelden eigen regels. Voor schuttingen staan die in hoe hoog mag een schutting zijn. Een overkapping zonder wanden is wel een bijbehorend bouwwerk, en telt dus mee in de oppervlakte.
Woonruimte voor mantelzorg geldt als functioneel verbonden met het hoofdgebouw (art. 22.25 van het omgevingsplan). Een mantelzorgwoning in de tuin is daardoor ook een bijbehorend bouwwerk.
Het oorspronkelijk hoofdgebouw
In de regels voor vergunningsvrij bouwen komt nog een derde begrip voor: het oorspronkelijk hoofdgebouw. Dat is de woning zoals die oorspronkelijk is gebouwd, zonder latere aanbouwen. Een uitbouw uit 1995 is een uitbreiding van het hoofdgebouw, maar hoort niet bij het oorspronkelijk hoofdgebouw.
Het onderscheid is van belang omdat de wet op twee plekken uitdrukkelijk naar het oorspronkelijk hoofdgebouw verwijst: bij de 4-meterzone en bij het bebouwingsgebied. Een aangebouwde berging die tegelijk met de woning is gebouwd, hoort er meestal ook niet bij, zolang hij bouwkundig af te splitsen is en alleen voor opslag of stalling wordt gebruikt. Hoe je dat beoordeelt, staat uitgewerkt op de pagina over het bebouwingsgebied.
Waarom het onderscheid uitmaakt
De 4-meterzone
Binnen 4 meter van het oorspronkelijk hoofdgebouw mag een bijbehorend bouwwerk tot 5 meter hoog zijn, daarbuiten in principe 3 meter (art. 22.36, onder a). Telt een eerdere aanbouw niet mee als oorspronkelijk, dan begint de zone bij de oude achtergevel en niet bij de achterkant van de aanbouw. Meer over de hoogtes in hoe hoog mag je bouwen op de erfgrens.
Het bebouwingsgebied
Het bebouwingsgebied is het achtererfgebied plus de grond onder het hoofdgebouw, maar zonder de grond onder het oorspronkelijk hoofdgebouw. De grond onder een latere aanbouw of een af te splitsen berging telt dus mee in het bebouwingsgebied. Tegelijk gaat de oppervlakte van die aanbouw of berging af van wat je nog mag bijbouwen. Hoe de berekening loopt, lees je in art. 22.36 uitgelegd.
Het achtererfgebied
De grens van het achtererfgebied ligt op 1 meter achter de voorkant van het hoofdgebouw. Staan er meer gebouwen op het perceel die nodig zijn voor het toegestane gebruik, of staat er naast een hoofdgebouw dat geen woning is ook een woning, bijvoorbeeld bij een boerderij met bedrijfsgebouwen? Dan leg je de lijn bij het gebouw waarvan de voorkant het dichtst bij de straat of ander openbaar gebied ligt.
Functioneel ondergeschikt
Verder dan 4 meter van de woning moet een bijbehorend bouwwerk functioneel ondergeschikt zijn aan het hoofdgebouw. Een tuinkamer of hobbyruimte is dat; een tweede woning in de tuin niet, behalve als het om mantelzorg gaat.
Let op: het bestemmingsplan kan andere definities hebben
Deze definities gelden voor de regels in hoofdstuk 22 van het omgevingsplan, de bruidsschat (art. 1.1). Veel gemeenten werken daarnaast nog met oude bestemmingsplannen, die als tijdelijk deel in het omgevingsplan staan. Die hebben eigen begripsbepalingen, soms met aanbouw en bijgebouw als aparte begrippen, en een eigen manier van meten. Toets je aan de regels van zo'n plan, bijvoorbeeld via art. 22.27, dan gebruik je de begrippen van dat plan. Hoe dat uitpakt, met een voorbeeld uit een echt bestemmingsplan, staat in artikel 22.27 bruidsschat: welke begrippen gelden waar.
Twijfel je hoe het bij jouw woning zit? De vergunningscheck laat je de woning intekenen en vraagt daarna of er een bouwkundig af te splitsen garage of berging aan zit. Zo rekent hij met het juiste hoofdgebouw, en zie je bij elke stap op welk artikel de uitkomst rust.