De definitie
Het achtererfgebied is in de bruidsschat van het omgevingsplan omschreven als het gebouwerf achter de lijn die het hoofdgebouw doorkruist op 1 meter achter de voorkant en van daaruit evenwijdig loopt met het aangrenzend openbaar toegankelijk gebied, zonder het hoofdgebouw opnieuw te doorkruisen of in het erf achter het hoofdgebouw te komen. Alles wat daar niet onder valt, is voorerfgebied.
Die omschrijving komt uit bijlage I van het Besluit omgevingsrecht en is bij de invoering van de Omgevingswet in 2024 meegegaan naar het tijdelijke deel van het omgevingsplan van elke gemeente. Het woord erf is daarbij gebouwerf geworden; de meetregel zelf is ongewijzigd.
De korte versie
In het achtererfgebied mag je onder voorwaarden bouwen zonder omgevingsvergunning. In het voorerfgebied niet: daar is altijd een vergunning nodig. De grens tussen die twee ligt op 1 meter achter de voorkant van je woning, niet bij de achtergevel.
Waarom ligt de grens 1 meter achter de voorkant?
De grens is bewust niet op de voorgevel gelegd. Door hem een meter naar achteren te schuiven, valt de voorste meter van je woning zelf ook in het voorerfgebied. Dat voorkomt dat er direct naast de voorgevel, in het zicht vanaf de straat, vergunningsvrij een bouwwerk verschijnt dat het straatbeeld verandert.
Praktisch gevolg: een aanbouw aan de zijkant van je woning die tot aan de voorgevel doorloopt, steekt bijna altijd het voorerfgebied in. Dat deel is dan vergunningplichtig, ook als de rest van het plan binnen alle maten blijft.
Het achtererfgebied bepalen in vier stappen
- Bepaal de voorkant van het hoofdgebouw. Dat is de gevel die naar het openbaar toegankelijk gebied is gekeerd, meestal de straatzijde.
- Leg een lijn op 1 meter achter die voorkant, dwars door het hoofdgebouw heen.
- Trek die lijn door over de rest van het perceel, evenwijdig aan het openbaar toegankelijk gebied. Bij een rechte straat is dat een rechte lijn; bij een bocht volgt de lijn de bocht.
- Alles wat achter die lijn ligt en tot het gebouwerf behoort, is achtererfgebied. De rest is voorerfgebied.
Eén regel maakt veel gevallen eenvoudig: het erf dat tussen het verlengde van de zijgevels achter het hoofdgebouw ligt, is altijd achtererfgebied. Die strook achter je woning hoef je dus nooit ter discussie te stellen.
1. Op een hoekperceel blijft er minder over dan je denkt
Grenst je perceel aan twee zijden aan openbaar gebied, dan is er ook aan de zijkant een voorerfgebied. De lijn mag namelijk niet opnieuw door het hoofdgebouw lopen en niet in het erf achter het hoofdgebouw komen. Op een hoekperceel blijft er daardoor vaak aanzienlijk minder achtererfgebied over dan de eigenaar verwacht, precies in de strook waar men doorgaans de schuur wil zetten.
2. Bij een schuine of terugliggende woning kantelt de lijn
De lijn loopt evenwijdig aan het openbaar gebied, niet evenwijdig aan je gevel. Staat de woning schuin op de straat, dan snijdt de lijn onder een hoek door het perceel en ligt de grens aan de ene kant van de woning verder naar achteren dan aan de andere kant.
3. Achtererfgebied is niet hetzelfde als bebouwingsgebied
Dit zijn twee verschillende begrippen die vaak door elkaar lopen. Het achtererfgebied zegt waar je mag bouwen. Het bebouwingsgebied zegt hoeveel vierkante meter er in totaal mag staan, via de percentageregel van artikel 22.36. Je hebt ze allebei nodig, en het een volgt niet uit het ander.
Het verschil in één oogopslag
Wie het bebouwingsgebied berekent over het hele perceel in plaats van over het juiste oppervlak, komt vrijwel altijd te hoog uit. Hoe die berekening wel werkt, staat in het artikel over artikel 22.36 en het bebouwingsgebied. Waar het voorerf en de 4-meterzone precies op neerkomen, staat in het artikel over voorerf, 4-meterzone en bestemmingsvlakken.
4. Niet alles wat tuin is, telt als gebouwerf
De definitie spreekt van gebouwerf: grond die bij het hoofdgebouw hoort en daar als erf bij in gebruik is of kan zijn. Een ver van de woning gelegen deel van een groot perceel, een stuk weiland of een perceelsdeel met een eigen bestemming telt niet automatisch mee. Het omgevingsplan van de gemeente kan hier bovendien eigen regels over stellen, en die gaan voor.
Dit is de landelijke regel, niet per se jouw regel
Gemeenten mogen de bruidsschatregels vervangen door eigen regels, en doen dat stap voor stap. In sommige gemeenten is bouwen in het achtererfgebied inmiddels wel vergunningplichtig gemaakt, bijvoorbeeld om versteende tuinen tegen te gaan. Controleer daarom altijd wat er op jouw adres feitelijk in het omgevingsplan staat.
Mag er in het voorerfgebied dan niets?
Zonder vergunning mag er in het voorerfgebied geen bijbehorend bouwwerk staan, dus geen schuur, aanbouw, garage of overkapping. Een aantal kleinere zaken valt onder andere regels en kan er wel staan, zoals een erfafscheiding binnen de toegestane hoogte. Voor een bouwplan van enige omvang geldt in het voorerfgebied simpelweg: vergunning aanvragen.
Zelf nakijken voor een adres
Handmatig vraagt dit om de kadastrale kaart, de ligging van het openbaar gebied en het omgevingsplan van de gemeente. De vergunningscheck doet die stappen automatisch voor een ingevuld adres: hij bepaalt de voorkant, trekt de grenslijn, knipt de bestemmingsvlakken eruit en rekent daarna de oppervlakte door, met bij elke stap de bepaling waar hij op rust.