Besluit activiteiten leefomgeving (Bal): wat staat erin en geldt het voor jou?

Wat het Bal is

Het Bal is een van de vier besluiten onder de Omgevingswet, naast het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) en het Omgevingsbesluit. Het geldt sinds 1 januari 2024 en verving onder meer het Activiteitenbesluit milieubeheer. Waar het Bbl over bouwwerken gaat, gaat het Bal over wat je doet: een bedrijf exploiteren, dieren houden, lozen, grondwater onttrekken, werken bij een rijksweg of aan een rijksmonument.

De regels in het Bal zijn algemene regels. Ze gelden voor iedereen die de activiteit verricht, zonder dat er eerst een besluit over genomen wordt. Alleen in de gevallen die het Bal aanwijst, heb je daarnaast een vergunning nodig of moet je vooraf iets melden.

De opbouw in het kort

Hoofdstuk 2 tot en met 5 gaan over milieubelastende activiteiten en lozingen. Dat is het deel waar de meeste vragen over gaan. De hoofdstukken daarna regelen elk een eigen onderwerp.

• Hoofdstuk 1 en 2: algemene bepalingen, wie het bevoegd gezag is, de zorgplicht en maatwerk.
• Hoofdstuk 3: de richtingaanwijzer. Per bedrijfstak staat hier welke activiteiten onder het Bal vallen, wanneer een vergunning nodig is en welke paragrafen van hoofdstuk 4 gelden.
• Hoofdstuk 4: de inhoudelijke regels per activiteit, zoals dierenverblijven, mestopslag, tanken of houtbewerking, met per activiteit een eventuele meld- of informatieplicht.
• Hoofdstuk 5: modules die bij meer activiteiten terugkomen, zoals bodemonderzoek, energiebesparing en emissies in de lucht.
• Hoofdstuk 6 tot en met 18: activiteiten bij waterstaatswerken, in de Noordzee, rond rijkswegen, spoorwegen en luchthavens, in de natuur, bij landinrichting, bij rijksmonumenten en werelderfgoed, zwembaden, grondwateronttrekkingen, afval van schepen en werkgebonden mobiliteit.
• Hoofdstuk 19: overige en slotbepalingen.

Valt jouw activiteit onder het Bal?

Artikel 2.1 bepaalt dat hoofdstuk 2 tot en met 5 gaan over de milieubelastende activiteiten die in hoofdstuk 3 zijn aangewezen. Staat een activiteit daar niet, dan gelden die regels niet. Hoofdstuk 3 is daarom altijd de eerste stap.

Een voorbeeld uit de agrarische sector (afdeling 3.6). Artikel 3.200 wijst het houden van landbouwhuisdieren aan als milieubelastende activiteit, maar niet het houden van ten hoogste 10 runderen, 15 varkens, 350 kippen en 25 overige landbouwhuisdieren. Wie daaronder blijft, valt voor die activiteit niet onder het Bal. Wie erboven zit, moet ten minste vier weken voor de start de begrenzing van de locatie en de begindatum doorgeven aan het bevoegd gezag (art. 3.204). Boven bepaalde aantallen dieren wijst artikel 3.202 een vergunningplicht aan.

Hoofdstuk 3 sluit ook activiteiten uit. Het telen van gewassen in een kas valt er bijvoorbeeld niet onder als het alleen gebeurt bij een huishouden, voor onderwijs, bij een onderzoeksinstelling of op een volkstuin (art. 3.205).

Welke plicht geldt

Informatieplicht

Je levert vooraf gegevens aan, zoals bij de veehouderij hierboven. Er volgt geen besluit; de gemeente weet alleen dat de activiteit er is.

Meldingsplicht

Je meldt de activiteit vooraf, meestal ten minste vier weken voor de start, met de gegevens die het Bal voorschrijft. Zonder melding is de activiteit verboden. Ook hier volgt geen besluit.

Vergunningplicht

Voor de zwaardere gevallen wijst hoofdstuk 3 een verbod aan om de activiteit zonder omgevingsvergunning te verrichten. De algemene regels uit hoofdstuk 4 gelden dan meestal ook nog.

Daarnaast geldt altijd de zorgplicht van artikel 2.11. Wie weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat een activiteit nadelige gevolgen kan hebben, moet alle maatregelen nemen die redelijkerwijs gevraagd kunnen worden om die gevolgen te voorkomen of te beperken. Dat geldt ook als er voor een situatie geen concrete regel is.

Waarom je altijd ook het omgevingsplan nodig hebt

Het Bal regelt veel, maar niet alles. Bij de invoering van de Omgevingswet zijn veel milieuregels die vroeger landelijk golden, als bruidsschat in het omgevingsplan van elke gemeente gezet. Daaronder vallen de geurregels voor veehouderijen richting woningen (paragraaf 22.3.6) en regels over geluid. Gemeenten mogen die regels aanpassen. Daarnaast kan een gemeente met een maatwerkregel in het omgevingsplan aanvullen op of afwijken van de regels in hoofdstuk 3 tot en met 5 van het Bal, voor zover het Bal dat niet uitsluit. Welke activiteiten zijn aangewezen, kan ze niet veranderen (art. 2.12).

Voor dezelfde activiteit kan het antwoord daardoor per gemeente en zelfs per adres verschillen. Bij de meeste activiteiten is het college van burgemeester en wethouders van de gemeente het bevoegd gezag (art. 2.3). Waar de geurregels nu precies staan, lees je in waar staan de geurregels sinds de Omgevingswet? Hoe de bruidsschat werkt, staat op de bruidsschat.

Het Bal en bouwen

Wie een stal, loods of werkplaats bouwt, heeft met twee besluiten te maken. Het bouwen zelf valt onder het Bbl en het omgevingsplan: is er een vergunning nodig, past het in de regels voor het perceel. Wat je er daarna in doet, valt onder het Bal en de milieuregels in het omgevingsplan. Andersom telt het ook: wie een woning bouwt naast een bestaande veehouderij, krijgt te maken met de geurregels in het omgevingsplan, omdat daar afstanden tussen dierenverblijf en woning in staan.

Meer over wat de beleidsassistent met milieuvragen doet, staat op Bal en bruidsschat per adres.